μυθιστόρημα

Ανασκαφές στην Τροία

Ενας ήρωας που θυμίζει τον Ερρίκο Σλήμαν

 

ΛΩΡΗ ΚΕΖΑ   (Το ΒΗΜΑ, 08/07/2007)

Ο Πίτερ Ακρόιντ είναι διάσημος για τις βιογραφίες του: ο Σαίξπηρ, ο Ντίκενς και ο Μπλέικ έχουν δώσει υλικό για τα πιο γνωστά βιβλία του. Οταν όμως αποφάσισε να καταπιαστεί με την Τροία απέφυγε τον Ερρίκο Σλήμαν και επινόησε έναν άλλον αρχαιολόγο, στον οποίο αποδίδει πολλά από τα πεπραγμένα του Γερμανού που έκανε τις ανασκαφές στον λόφο του Χισαρλίκ. Ο ήρωάς του λέγεται Ομπερμαν και είναι εμπνευσμένος καταστροφέας. Εχει πάθος με τον Ομηρο και στις έρευνες ερμηνεύει τα ευρήματα βασισμένος στα έπη που έχει αποστηθίσει. Οτιδήποτε χαλάει το μοντέλο που έχει στο μυαλό του, εξαφανίζεται. Διαθέτει την περιουσία του στον ιερό σκοπό και μαθαίνουμε ότι προτού αρχίσει τα σκαλίσματα στην Τροία είχε κάνει ανασκαφές στην Ιθάκη. Το βιβλίο αρχίζει με την επιλογή συζύγου, μιας νεαράς Αθηναίας - ο ίδιος είναι πενηντάρης. Οι ομοιότητες παραπέμπουν ευθέως στο ιστορικό πρόσωπο αλλά δεν απορεί κανείς γιατί ο Ακρόιντ αποφεύγει να τον κατονομάσει: τον παρουσιάζει ως ψυχοπαθή και η μυθιστορηματική εκδοχή τού επιτρέπει να αποδώσει δικαιοσύνη.

Ο Πίτερ Ακρόιντ δεν φτιάχνει ολοκληρωμένο ψυχογράφημα για κανέναν από τους ήρωές του. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η στάση τους απέναντι στις συνθήκες, στα γεγονότα, στις κοινωνικές συμβάσεις. Ετσι το ζητούμενο στην Πτώση της Τροίας είναι η στάση κάθε ατόμου απέναντι στις αλήθειες του παρελθόντος - ιστορικού, οικογενειακού, προσωπικού. Η διαχείριση της πληροφορίας, το πώς κάποιος αποκαλύπτει ή αποκρύπτει δεδομένα είναι το θέμα που απασχολεί τον συγγραφέα σε όλο το βιβλίο. Το αναπτύσσει μέσα από πολλές οπτικές. Παρ' ότι το βιβλίο είναι γραμμένο στο τρίτο πρόσωπο και τηρούνται ίσες αποστάσεις από όλους τους ήρωες, ο αναγνώστης οδηγείται στην αλήθεια μέσα από όσα ανακαλύπτει η Σοφία, η σύζυγος του Ομπερμαν, η οποία είναι η αθώα της υπόθεσης. Βρέθηκε στην Τουρκία έπειτα από έναν βιαστικό γάμο, για τον οποίο αποφάσισαν οι γονείς της. Από τις πρώτες ημέρες της συμβίωσης αντιλαμβάνεται ότι ο άντρας της δεν είναι τόσο ευγενής όσο νόμιζε ενώ αρχίζουν και του ξεφεύγουν ψεματάκια που τα διορθώνει άτσαλα. Τον βλέπει να προκαλεί φθορές σε όσα ανατρέπουν τις υποθέσεις του και έχει υπόνοιες ότι είναι ικανός να φτάσει στο έγκλημα, να σκοτώσει όποιον τον αμφισβητεί.

Αυτό που μεταφέρει με πειστικό τρόπο ο Ακρόιντ είναι η επαφή των αρχαιολόγων με το χώμα. Χωρίς να μπαίνει σε επιστημονικές λεπτομέρειες φτιάχνει ατμόσφαιρα. Κάνει αναφορές στα καιρικά φαινόμενα, στη διαβίωση σύνεγγυς των έργων χωρίς αστικές ανέσεις, στον ενθουσιασμό των εργαζομένων στο πεδίο των ερευνών. Η ανασκαφή επιτηρείται από το τουρκικό κράτος, ο Ομπερμαν όμως έχει οργανωθεί ώστε τα αξιόλογα ευρήματα να δίνονται μόνο στον ίδιο, στα κρυφά, με έξτρα αμοιβή. Εχει συμβούλους και βοηθούς που τον ακολουθούν από προηγούμενες ανασκαφές - ένας από αυτούς είναι τυφλός και κάνει εκτιμήσεις, αγγίζοντας τα αντικείμενα που βγαίνει από τη γη. Ο Ομπερμαν διατηρεί με κάποιους ιδιαίτερες σχέσεις, για τις οποίες γίνεται λόγος στην πορεία του βιβλίου. Ο συγγραφέας με πολύ προσεκτικό τρόπο δημιουργεί κλίμα καχυποψίας, θέτει ερωτήματα, βάζει με μέτρο στοιχεία «μυστηρίου». Ολα αυτά είναι ακτίνες που οδηγούν στο ίδιο κέντρο, στο ποιος είναι ο αληθινός Ομπερμαν. Οι πρώτες σοβαρές ενδείξεις διατυπώνονται με τον θάνατο ενός επισκέπτη, που εναντιώθηκε στις πρακτικές του Γερμανού. Παρ' ότι ο Ομπερμαν ήταν γνωστός παγκοσμίως και του αναγνώριζαν τη γενναιοδωρία, οι αληθινοί αρχαιολόγοι έφριτταν με τις μεθόδους του - χωρίς μάλιστα να έχουν πλήρη εικόνα των κλοπών και των παρεμβάσεων.



Ο αρχαιολογικός χώρος της Τροίας όπως είναι σήμερα

Η υπόθεση του βιβλίου θα πάρει παράξενη τροπή όταν στον αρχαιολογικό χώρο βρεθούν επιγραφές, τις οποίες καλείται να αποκρυπτογραφήσει εκπρόσωπος του Βρετανικού Μουσείου. Εικάζει ότι οι κάτοικοι της Τροίας είχαν ασιατική καταγωγή, κάτι που στον Ομπερμαν φαίνεται εξωφρενικό. Μια καταιγίδα και μια φωτιά βρίσκονται στην κορύφωση της αφήγησης, όταν όλες οι πληροφορίες σχετικά με τους ήρωες αρχίζουν και δένουν, και να αποκτούν νόημα. Ο Πίτερ Ακρόιντ παίζει με τον αναγνώστη σαν τη γάτα με το ποντίκι. Δεν υπάρχει στην εξέλιξη κάποιο στοιχείο έκπληξης που να μην το είχε υποθέσει σε προηγούμενο σημείο. Ακολουθεί την ακριβώς αντίθετη τεχνική από την Αγκαθα Κρίστι, για την οποία λέμε πάντα «δεν είχε πάει το μυαλό μου ότι αυτός ήταν ο δολοφόνος». Ο Ακρόιντ προϊδεάζει αλλά μαζί θέτει και την αμφιβολία. Αυτό είναι ίσως ό,τι πιο γοητευτικό έχει αυτή η αφήγηση.

Τα δεδομένα που ανατρέπονται στην ιστορία σχετίζονται με τα μυστικά που αναφέραμε και λίγο παραπάνω. Ο δεσμός του γάμου δεν δίνει τις βεβαιότητες που συνηθίζεται να δίνονται. Οι ανασκαφές θέτουν ερωτήματα για τις ψευδοεπιστημονικές υποθέσεις του αυτοδίδακτου αρχαιολόγου. Ο έρωτας αναπάντεχα θα κάνει την επίσκεψή του στην Τροία για να φέρει τα πάνω κάτω. Παρ' ότι υπάρχουν διάφορα κλισέ (άλογα που καλπάζουν στον κάμπο, συζητήσεις που γίνονται κάτω από τα άστρα) ο Ακρόιντ έχει αυτό το αδιόρατο «κάτι» που διαφοροποιεί το μέτριο από τον καλό συγγραφέα. Ακόμη και για τον έλληνα αναγνώστη που νιώθει τον Ομηρο να ρέει στο αίμα του καταφέρνει να μη γίνει άλλος ένας αρχαιόπληκτος. Η Πτώση της Τροίας είναι ένα καλοστημένο μυθιστόρημα, στο οποίο ο Πίτερ Ακρόιντ δεν έβαλε τίποτε από τη δική του ζωή. Επιμένει σε αυτή τη διευκρίνιση. Γράφει σχετικά με άλλους, όχι για όσα έχει βιώσει, γιατί θεωρεί εαυτόν βαρετό. Είχε, κατά τη γνώμη του, μια συμβατική ζωή με τον επί εικοσαετία σύντροφό του. Από τότε που τον έχασε, λόγω AIDS, ζει μόνος του. Σήμερα είναι 58 ετών και έχει εκδώσει 31 τίτλους, εκ των οποίων οι 12 μυθιστορήματα. Εγραψε έναν οδηγό για το Λονδίνο και αναφέρει ότι πλέον τον ενδιαφέρουν τα βιβλία που αφορούν τόπους και όχι ανθρώπους.